METAHISTORIE.COM

De wet van toenemende wanorde in organisaties, dr. H. Dubbelman

Inleiding

Welke verschijnselen in organisaties leiden tot de Wet van de toenemende wanorde? Met als mogelijk resultaat een verwaarloosde organisatie. Wanneer geldt deze Wet en wat is een verwaarloosde organisatie? Alvorens deze vragen te beantwoorden wordt eerst duidelijkheid gegeven waaruit deze Wet is afgeleid. Laten we eens beginnen met enkele alledaagse voorbeelden.  Momenteel ondergaan de Kreekrakbruggen groot onderhoud. Na 40 jaar is er ernstige metaalmoeheid ontstaan. Steeds meer en zwaarder verkeer, dan wat in het verleden was voorzien,  veroorzaakt ernstige  trillingen. Als er niets aan gedaan zou worden, dan zouden de bruggen tenslotte bezwijken als gevolg van slijtage. Een ander voorbeeld is het onderhoud van een tuin. Als wij die niet regelmatig bijhouden dan treedt er verwildering op, enigszins vergelijkbaar met leegstaande gebouwen die in de loop van de tijd verpauperen. Zowel de bruggen (dek, langs- en dwarsliggers  etc.) als de tuin (gras, bloemen, struiken etc.) bestaan uit verschillende onderdelen en zij vormen elk een systeem.

 

De slijtage van de bruggen en het verval in de tuin zijn voorbeelden van een wet uit de natuurkunde. Deze luidt als een systeem (de bruggen en de tuin) aan zichzelf (geen onderhoud) over gelaten wordt, dan zal het vervallen tot wanorde (bezwijken en verwildering).

 

Naast deze natuurkundige systemen bestaan er ook sociale systemen. Dit zijn samenlevingen en organisaties. De vraag is: Geldt deze Wet ook voor deze systemen? Laten wij eens kijken naar de voorbeelden van de bedrijfseconoom prof.dr. Herman Jan van der Schroeff en de bedrijfssocioloog  prof.dr. Michael Crozier. Hun resultaten zijn beschreven in Leiding en Organisatie, 1962 en Strategies for Change (Strategieën voor Verandering), 1982.

 

De resultaten van Herman Jan van der Schroeff en Michel Crozier 

Prof.dr. Herman Jan van der Schroeff beweert dat in organisaties zich ook de Wet van de toenemende wanorde kan voordoen. Belangrijke oorzaken zijn wanneer managers niet in staat zijn een richting te bedenken, waar zij met de organisatie in de toekomst naar toe willen en zij met de kennis en ervaring van het personeel weinig rekening houden.

 

Prof.dr. Michel Crozier stelt, dat organisaties die zich presenteren als democratisch en regels ingesteld hebben tegen discriminatie, in de praktijk een ander beeld kunnen tonen. Het gaat om macht te monopoliseren, het verheerlijken van zichzelf en het verkrijgen van speciale privileges. Dergelijke situaties zullen leiden tot perverse effecten. Effecten die het tegengestelde zijn van wat men nastreefde. In plaats van het verkrijgen van een machtspositie boven de anderen ontstaan anarchie, onbestuurbaarheid, ontevreden personeel en dreigt de organisatie ten onder te gaan. Het zal duidelijk zijn dat dit twee voorbeelden zijn van een verwaarloosde organisatie.   

Het voorgaande houdt in, dat als de bestuurskracht in de organisatie onvoldoende is, de wanorde zal toenemen. Hierna volgen enkele praktijkvoorbeelden van verwaarloosde organisaties.

 

Kenmerkende stoornissen (onderzoek door Joost van Kampen en Gertjan Schuiling, 2009)

Er bestaan organisaties waar het nooit meer goed lijkt te komen. Zij werden hiermee geconfronteerd bij het Gemeentevervoerbedrijf in Amsterdam en de Sociale dienst en de Dienst Stadstoezicht. Maar deze verwaarloosde organisaties zullen ook wel meer voorkomen.  In de onderzochte organisaties vonden zij ernstige gedrags- en hechtingsstoornissen. Er bestond een sterke tegenstelling tussen het kantoor en het uitvoerend personeel. Het personeel op de werkvloer voelde zich in de steek gelaten bij grote problemen. Zij moesten die, zonder de rugdekking van het management, zelf proberen op te lossen. Samenvattend: Verwaarlozing van mensen in organisaties zal leiden tot gedrags- en hechtingsstoornissen. Zij voelen zich dan niet meer betrokken bij het bedrijf.

 

In Amsterdam wilde het personeel serieus genomen worden. Managers kunnen zo in beslag genomen worden door hun eigen zaken, dat zij onvoldoende aandacht hebben voor hun mensen. Zeker wanneer er geen rekening gehouden wordt met (de ontwikkeling van) de talenten en ervaring van hun personeel. Wat belangrijk is, is hoe het voorbeeldgedrag van de leiding is. Als dat negatief is versterkt dat de onthechting.

 

Waar gaat het heen met de kerk? Leiders sta op (Pieter van der Toorn, 23 juni 2014)

Pieter van der Toorn schrijft dat in zijn geboortestad Den Haag dit jaar acht kerken van de PKN sluiten en met andere denominaties is het niet veel beter gesteld. (Terwijl het aantal moskeeën groeit, nu 70). Hij vraagt zich af wat hiervan de oorzaak is en hoe het zo ver heeft kunnen komen? De leiders zijn betrokken mensen, maar niet opgeleid om de gemeente een duidelijke richting te wijzen en deze visie over te brengen op de gemeente. Elk handelt vanuit een eigen visie. Maar een duidelijke visie over wat God wil ontbreekt. Veelal zijn er conflicten over welke activiteiten wel of niet gedaan (mogen) worden. Dit is wellicht op te lossen wanneer de gemeente weet welke richting men op wil en dat door de leiding wordt voorgeleefd. Dit is niet op te lossen met mooie praatjes en eigen wensen afdwingen. De kerk is in een diepe crisis en heeft leiders nodig die richting geven en durven te staan voor wat zij geloven.

 

Conclusie

Het voorgaande ging over de Wet van de toenemende wanorde. Elke organisatie kan hiermee worden besmet. Een organisatie als systeem heeft een goede organisatiekracht of bestuur nodig. Zo niet dan zal dit leiden tot een verwaarloosde organisatie vanwege de Wet van de toenemende wanorde. De voorbeelden laten dit zien. Bij het vervoersbedrijf ontstaat onthechting van het personeel. In de Anglicaanse Kerk wil men de Koran laten lezen als symbool van gastvrijheid. Ook hier ontstaat een klimaat van onthechting bij haar kerkleden. Dit blijkt mede uit het feit dat deze Kerk op deze wijze  het fundament van de  christelijke religie verzwakt. Pieter van der Toorn beweert dat een verwaarloosde organisatie ook in gemeentes mogelijk is. Dit sluit aan bij de waarschuwing van Paulus in Korinthe 1:10-15 tegen verdeeldheid in de gemeente. Hij spreekt over scheuringen, wat een duidelijk bijbels voorbeeld is van de Wet van de toenemende wanorde en een verwaarloosde organisatie. De waarschuwing is dat men nadenkt over het gevaar van dergelijke situaties en dat die vermeden worden.